Soomaaliya oo ku taal indhaha burburka !

           

 

  SOOMAALIYA OO QARANKA BURBUR KU JIRTAA:

 Soomaaliya oo ku taal indhaha caalamka;

 Soomaaliya ma qarka u saaran tahay burbur?  8-dii bilood ee la soo dhaafay qaranka taagta daran waxaa ku habsaday dhibaatooyin dhinacyo badan leh – laga soo bilaabo iskahorimaadka al-Shabaab iyo xasiloonida xubnaha federaalka.

 Waxyaalaha uu Xasan ku wanaagsan yahay waa xirfadihiisa aftahannimo, doodaha wax-ka-saacidda iyo dhaleecaynta qallafsan ee uu u jeedinayo madaxweynihii ka horreeyay.  Wuxuu abaabuli karaa qayb xooggan oo ka mid ah dabaqadaha siyaasadda ee Muqdisho iyo meelo ka baxsan, dabaqaddan siyaasadeed waxay ku xiran tahay dhammaan faa'iidooyinka iyo mudnaanta jagooyinka siyaasadeed.

 Waa inuu u dhiibaa jagooyin awood leh oo daacad u ah, waxay buuxin doonaan dhammaan jagooyinka dhaqaale, cidna ma hubin doonto ilaa ay daacad u yihiin Xasan.

 Qaraabo kiilku waa meesha ugu saraysa ee ummad kasta oo dunida dacalladeeda ah, inta badan jagooyinka portofolio waxaa lagu xareeyaa xubnaha qoyska iyo kuwa daacadda u ah Xasan Sheekh.

 Xasan Sheekh waxa uu ku guulaystay in uu garab istaago kuwii ka soo horjeeday dawladdii waqtigeedu sii dhamaanayo ee beenta badan ee lagu wiiqay 5,000 oo askari oo loo soo diray tababar Eritrea isagoo ku andacoonaya kuna eedeeyay dawladii hore in ay u adeegsatay dagaalkii Tigreega Eritrea.  Markii ugu danbeytii ay askartii ku soo laabteen guryahoodii, waxa uu ka iibinayaa calooshood u shaqeystayaal uu ka sii iibinayo shirkadda ugu sareysa ee Imaaraadka

 Daciifnimadiisa ayaa ah isaga oo hore loogu yaqaannay ilo joogto ah oo lagu kalsoonaan karo oo musuq-maasuq daba-dheeraaday intii lagu jiray xilligii ugu horreeyay ee madaxweynenimadiisa intii u dhaxaysay 2012 iyo 2017, iyo awood-darradiisa inuu xakameeyo xubnaha gudaha ee ragga daacadda u ah, waxaa la filayaa in mar kale isla soo noqnoqda.  2022, waxa uu leeyahay isla shaqaalihii ama halkii rakaabka Somalidu tareen doorkiisa tareen wadista oo qof walba qaadi kara.

 In kasta oo  qofna aan looga tegin qorraxda kulul marka uu u gacan haadinayo si uu tareenka u fuulo, xulafadiisa kaliya ayaa fuulay tareenkan waxaana loo soo diray in ay ku takri falaan awooddooda oo ay is hodmaan.  Si sahal ah uma uu xakameyn karin maadaama uu ku tiirsanaa la tashiyo iyo hawl maalmeed kale oo siyaasadeed oo lagama maarmaan ah.

 Dagaal la’aan ayuu la galay Al-Shabaab isagoo adeegsanaya kooxo ( macawiisleey) iyo xildhibaano u soo diray inay hormuud ka noqdaan dagaalkan aan qorsheysneyn, taasi waxay ka dhigan tahay in la wiiqay qeybaha kala duwan ee ciidamada, tababaran, asluub ​​iyo karti ay ku waari karaan.  khasaare weyn oo cadawga soo gaadhay, balse loo diray inay u gurmadaan qolo qolo ( macawiisleey) oo niyad jab weyn ka soo gaadhay aakhirkiina ay naftoodii ku nafwaayeen, ciidankuna qabiil buu dhexda u galay oo waa la kala qaybinayaa sidaan maanta qorayo.

 Amaanka magaalada Muqdisho ayaa marba marka kasii danbeysa sii xumaanaya waxa kasii daraya kooxaha argagaxisada ah ee ka dagaalamaya afaafka hore ee madaxtooyada Villa Somalia taasi oo sababtay in madaxweynaha uu ku dhawaad ​​20 saac u guuro xarunta Xalane ilaa eeyo wax uriya iyo in ka badan 100 askari oo ka tirsan ciidamada Atmis ay ka saareen xarunta madaxtooyada.

 Maleeshiyada ayaa iyaga oo ka jawaabaya waxa ay kordhiyeen weerarada ay Muqdisho ka geysanayaan ee ay ku beegsanayaan askarta iyo saraakiisha dowladda.

 Magaalada waxaa ku soo badanaya weerarada kooxaha burcadda ah ee galaaftay nolosha tobanaan qof oo ka dhacay xaafado dhowr ah.  Shacabka ku dhaqan qeybo ka mid ah degmooyinka Muqdisho ayaa weli qarka u saaran in ay isaga cararaan xaafadaha ay ku nool yihiin, sababo la xiriira amni darada ay geysanayaan kooxo dhalinyaro ah oo dhac u geysta taleefoonnada gacanta, iyagoo dil iyo dhac u geysta guryahooda xilli habeen ah.

 Dawlad goboleedyada Federaalka, inkastoo uu hal-ku-dheggiisu ahaa “Soomaaliya nabdoonow”, Maxamuud waxa uu colaadiyey dawlad-goboleedyadii isaga xulufada la ahaa ka hor doorashadiisa iyo kuwa la safan mucaaradkiisa (Farmaajo).

 Sidaas darteed, qaar ka mid ah shanta dowlad goboleed ee Soomaaliya ayaa hakiyay wadashaqeyntii ay la lahaayeen dowladda federaalka, iyagoo sabab uga dhigay madaxweyne Maxamuud inuu ku guuldareystay ballan-qaadyadii iyo heshiisyadii hore.  Qaarkood waxay xitaa sheegteen inay ka go’een (Puntland) oo ay ka tirsan yihiin dawladda Faderaalka.  Dagaal ayaa ka dhacay waqooyiga oo sababay xasillooni iyo dhimasho nafeed, Laascaanood ayaa ku filan oo waxay doonaysaa inay ka go'do Somaliland oo 30-kii sano ee la soo dhaafay ku talinaysay inay ka go'do Soomaaliya.  Kala soocida ayaa u muuqata siyaasadda cusub ee Xasan Sheekh.

 Maxamuud 8-dii bilood ee ugu horreysay ee uu xilka qabtay wuxuu booqday dalal badan, qaarkood xitaa labo jeer.

 Waxa uu ka codsaday qaar ka mid ah dalalka in ay taageeraan ajendaha dowladdiisa ee ku aaddan soo celinta nabadda, la dagaallanka kooxaha nabad-diidka iyo wax ka qabashada abaarta ka sii daraysa.

 Qaar ka mid ah booqashooyinka dibadda waxa ay ahaayeen kuwo wax ku ool ah sida Masar oo la safan Masar dhanka webiga Niil iyo Itoobiya oo ay saaxiibo ahaayeen dowladdii hore, taasi waxay ka careysiisay Itoobiya oo albaabada u furtay dowlad goboleedyada si ay u xoojiyaan mowqifkooda siyaasadeed ee ka dhanka ah.  Dowladda federaalka iyadoo la safaneysa Itoobiya, soona dhaweysay ciidamada Itoobiya oo dib ugu laabtay 3-da gobol ee federaalka ah.

 Waxaan hadalkayga ku soo gabagabaynayaa Xasan Sheekh waxa uu tijaabiyey tareenkii Soomaaliyeed ee uu u ballan qaaday in Soomaali oo dhami ay tahay rakaabkiisa uu u kaxeeyey jiho qaldan,  dagaal ayaa ka socda gobollada Waqooyi, Koonfur-galbeed, dalku waxa uu qarka u saaran yahay 1991-kii oo mar kale lagu soo noqnoqonayey.  Soomaaliya waxa ay u sii burburaysaa dhinac walba oo nolosha ah, eex iyo bililiqeysiga kheyraadka Soomaaliyeed waa wax ay iska leeyihiin dowladda Xasan Sheekh.  Ciidankii ka yimid Eritereeya beenta intaa le’eg ayaa Xasan la siyaasadeeyay iyo kuwii uu watay oo Imaaraatka calooshood u shaqeystayaal ah laga iibiyay, Xasanna waxa uu Macawisleey u qorayaa in uu la dagaalamo jabhadaha halkii uu ka qaadan lahaa askar xirfad leh oo si fiican u tababaran.

 Waxa uu ku fashilmay siyaasadda Soomaaliya, waxa uu u adeegsaday riwaayad-siyaasadeed ee guul-wadayaasha.

 Xigasho :- MCaanogeel